Prestatu MAIL probarako, euskaraz
2029an PISAk lehen aldiz ebaluatuko du Hedabideen eta Adimen Artifizialaren Alfabetatzea (MAIL): 15 urteko ikasleek eduki digitalekin, hedabide-plataformekin eta AA sistemekin modu eraginkor, etiko eta arduratsuan jarduteko duten gaitasuna. Hemen dituzu teoria, ariketa interaktiboak, simulagailuak, txantiloi deskargagarriak eta liburu osoa.
Ez da tresnak erabiltzen jakitea bakarrik
«Eduki digitalekin, hedabide-plataformekin eta AA sistemekin modu eraginkor, etiko eta arduratsuan jarduteko behar diren gaitasunen multzoa.»
Horrela definitzen du ELGAk MAIL, PISA 2029ko domeinu berritzailea. Bi alfabetatze uztartzen ditu: hedabideen alfabetatzea (mezuak eskuratu, ulertu, aztertu eta sortzea) eta AA alfabetatzea (AA sistemekin jardutea, sortzea, kudeatzea eta haien onura eta arriskuak kritikoki baloratzea).
Gaur egun AAk edukiak sortzen ditu, zer ikusten dugun aukeratzen du gomendio-sistemen bidez, eta bera ere hedabide bihurtu da (txatbotak). Horregatik ezin dira bi alfabetatzeak bereizita landu.
Nor ebaluatuko da?
15 urteko ikasleak (Euskal Herrian, gehienak DBH 4. mailan). Ikasle bakoitzak domeinu batzuk egiten ditu; MAIL horietako bat izango da.
Nola?
Ordenagailuan. Ataza laburrak (aukera anitza, lotzea, erantzun laburrak) eta ataza luzeak ingurune simulatuetan: txata, nabigatzailea, bilatzailea, AA tresnak.
Zer neurtzen da?
Bost gaitasun, hiru kontzeptu gakoren inguruan (egileak eta audientziak, mezuak eta esanahiak, irudikapenak eta errealitateak) eta bost testuingurutan.
Eta galdetegia?
Ikasleen jarrerak, ohiturak eta ikastetxean MAIL lantzeko izan dituzten aukerak ere jasoko dira. Irakasleen lanak garrantzia du!
Bost gaitasun, erdian etika
Eskuratu eta erabili da oinarria; hortik garatzen dira aztertzea, parte hartzea eta sortzea. Etika eta ardura guztiak zeharkatzen ditu. Egin klik gaitasun batean haren orrira joateko.
Gaitasun bakoitzak bere gunea
Orri bakoitzean: definizioa, maila-progresioa, estrategia praktikoak, adibide ebatziak, simulagailu bat eta PISA estiloko ariketak feedbackarekin.
Hausnartu eta jardun etikoki
Partekatu ala ez? AA erabili ala ez? Patroi ilunak, datu-minimizazioa, deepfake-ak.
9 ariketa · jario-simulagailuaHasi →Eskuratu eta erabili
Bilaketa-operadoreak, promptak, gomendio-sistemak, pribatutasun-ezarpenak, fitxategiak.
9 ariketa · 2 simulagailuHasi →Aztertu eta ebaluatu
Irakurketa laterala, manipulazio-teknikak, haluzinazioak, grafiko engainagarriak.
11 ariketa · simulagailu nagusiaHasi →Parte hartu eta elkarlanean
Feedback eraikitzailea, talde-txatak, ziberjazarpena, phishing-a, herritartasun digitala.
8 ariketa · talde-txataHasi →Sortu
Helburua eta audientzia, AAren adierazpena, egile-eskubideak, sortze iteratiboa.
9 ariketa · meme-editoreaHasi →Bi ataza mota, bost testuinguru
PISA MAILek benetako egoerak simulatzen ditu: eskola, lana, aisialdia, bizitza zibikoa eta harremanak. Ez du neurtzen zer dakizun bakarrik, baizik eta nola jarduten duzun.
Azkarrak eta zehatzak
Aukera anitzekoak, lotzekoak edo erantzun labur eraikiak. Adibidez: «Iragarkia ala ez?», «Partekatuko zenuke?», «Zein bilaketa da egokiena?»
Ingurune simulatuak
Mahaigain birtual batean txata, nabigatzailea eta AA tresnak dituzu. Probak zure ekintza-sekuentzia behatzen du: zer bilatzen duzun, zein iturri irekitzen dituzun, nola justifikatzen duzun.
Harremanak
Lagunak, taldeak, lagun-txatbotak eta ongizatea.
Ikaskuntza
Eskolako eta laneko egoerak: iturriak, AAren mugak.
Aisialdia
Sare sozialak, jokoak, gomendio-algoritmoak.
Limurtzea
Publizitatea, desinformazioa, logos, pathos, ethos, kairos.
Herritartasuna
Albisteak, parte-hartze zibikoa, demokrazia.
Horrela funtzionatzen dute ariketek
Ariketa bakoitzak gaitasuna, testuingurua eta maila (oinarrizkoa, tartekoa, aurreratua) adierazten ditu. Erantzun eta jaso feedback azalpenarekin. Zure aurrerapena nabigatzaile honetan gordetzen da.
Begiratu ardatz bertikalari. Informazio zuzena ere modu engainagarrian aurkez daiteke.
Bi ibilbide, helburu bera
Ikasleentzat
- Ulertu zer den MAILIrakurri markoaren laburpena eta ikusi hiru kontzeptu gakoak.
- Landu gaitasun bakoitzaHasi Eskuratu eta erabili gaitasunarekin (oinarria) eta jarraitu besteekin.
- Egin proba-saio batAriketa-bankuan denbora-mugako saioa dago, gaitasunen araberako txostenarekin.
- Murgildu ataza luze bateanEgin simulagailua: kazetari gazte gisa, albiste bat egiaztatu eta argitalpen bat sortu.
Irakasleentzat
- Irakurri gida didaktikoaIrakasleentzako gidak sekuentzia, ikasgaiekiko loturak eta 2029rako ibilbide-orria ditu.
- Deskargatu txantiloiak12 txantiloi editagarri (DOCX) eta inprimagarri (PDF): egiaztapen-fitxak, errubrikak, saio-planak.
- Erabili simulagailuak gelanProiektatu talde handian edo bikoteka egin; eztabaidatzeko galderak dituzte.
- Ebaluatu progresioaErabili MAIL errubrika hiru mailekin (oinarrizkoa, tartekoa, aurreratua).
Gune osoa, liburu batean
MAIL: hedabideak eta adimen artifiziala
Beñat Erezuma eta Elia Revuelta · 1.0 bertsioa (2026ko iraila)
PISA 2029rako gida irakasle eta ikasleentzat
Webguneko eduki guztia ordenatuta, testuinguruan eta eskura: AAren oinarriak, ELGAren markoa euskaraz, bost gaitasunak kapituluz kapitulu, proba nolakoa izango den, PISA estiloko ariketak erantzunekin, ebaluazioa AAren garaian (printzipioak, AA erabilera-mailak, atazen birdiseinua eta errubrikak) eta 10 saioko unitate didaktikoa. Gelan eta etxean lasai irakurtzeko.
- 78orri
- 23kapitulu
- 4eranskin
- DoanCC BY-NC-SA
Liburua ELGAren PISA 2029 MAIL markoaren lehen zirriborroan oinarritzen da. ELGAk markoa berrikusten duenean, bertsio eguneratu bat argitaratuko da hemen bertan.
Gaitasunen araberako emaitzak
Datuak zure nabigatzailean bakarrik gordetzen dira (localStorage). Ez da ezer bidaltzen inora.
Ikastetxe osoaren erronka da
MAIL ez da ikasgai bakar batena: Euskara, Matematika, Historia, Zientziak edo Arteak… denetan landu daiteke. Hasi gaur saio bakar batekin.